Een vuiltje aan de lucht

Waarom zie je achter het ene vliegtuig een condensstreep en achter het andere vliegtuig niet?

Een strakblauwe lucht is zelden echt helemaal blauw. Er is altijd wel ergens een vliegtuigstreep te zien. We zijn zo gewend aan de witte strepen dat ze ons pas opvallen als ze er niet zijn. Zoals in april, toen het vliegverkeer stillag na een vulkaanuitbarsting in IJsland.

De ingrediënten van een condensstreep: koolstofdioxide, stikstof, waterdamp en vooral roet, veel roet. Dit mengsel van stofdeeltjes, roetdeeltjes en gassen ontstaat bij de verbranding van kerosine in de straalmotoren van een vliegtuig.

Eenmaal buiten de hete motor condenseert de waterdamp. Zoals tijdens het douchen de spiegel en de ramen van de badkamer beslaan, zo raken de stof- en roetdeeltjes ‘beslagen’. De ijzige vrieskou op grote hoogte doet de rest. Om de ontelbare stof- en roetdeeltjes vormen zich ijskristallen die het zonlicht weerkaatsen. En ziedaar: een helderwitte streep.

Soms zie je echter een vliegtuig zonder streep. Een milieuvriendelijk exemplaar misschien? Nee. De verklaring voor het ontbreken van de condensstreep is eenvoudig: als een vliegtuig niet hoger vliegt dan 8 kilometer, is de lucht niet koud genoeg.

Een condensstreep ontstaat pas bij een temperatuur van meer dan 40 graden onder het vriespunt. Zo koud is het –uitgezonderd boven de poolgebieden– pas vanaf 8000 meter hoogte.

Als je dus tegelijk een vliegtuig met streep en een vliegtuig zonder streep ziet, vliegt het ene vliegtuig blijkbaar hoger dan het andere.

Afhankelijk van het weer is een condensstreep korte of langere tijd te zien. In droge lucht is de streep vrij snel opgelost, maar in vochtige lucht houden condensstrepen het soms wel twee dagen vol. Ze waaieren uit en vormen zo sluierbewolking.

Hoge bewolking of sluierbewolking bestaat altijd al en wordt in de Bijbel genoemd, bijvoorbeeld in Deuteronomium 33:26: „Niemand is er gelijk God, o Jeschurun! Die op den hemel vaart tot uw hulp, en met Zijn hoogheid op de bovenste wolken.”

De luchtvaart creëert ‘extra’ sluierbewolking. Wetenschappers vragen zich af wat het effect daarvan is. Na 11 september 2001 lag het vliegverkeer in de Verenigde Staten drie dagen stil. De lucht was kraakhelder. Een kwestie van oorzaak en gevolg of niet, die drie dagen was het verschil tussen de dag- en de nachttemperatuur een graad hoger dan de dagen ervoor.

tekst Martijn den Hollander, beeld EPA