Gekko kleeft op zijn kop

Waarom valt een gekko (soort hagedis) niet naar beneden als hij op zijn kop hangt?

Spinnen, vliegen en allerlei andere insecten lopen met het grootste gemak ondersteboven over het plafond. Sommige spinnen landen na een sprong zelfs met eenzelfde gemak aan de onderkant van een boomblad als op de stam.

Insecten zijn niet de enige wezens die op deze manier de zwaartekracht tarten. Gekko's staan erom bekend zelfs tegen de gladste oppervlakken –zoals glas– omhoog te kunnen lopen. Slechts met één teen blijven ze nog aan het plafond hangen. Het is de wereld op zijn kop. Wat is het geheim van deze wonderlijke wezens? Met welk mechanisme trotseren deze dieren de zwaartekracht? Kan de mens ook aanspraak maken op dit mechanisme?

Om met dat laatste te beginnen: mensen kunnen slechts met grote moeite verticaal klimmen. Zo beklom Robert Alain maandag een 150 meter hoog gebouw in Sydney. Deze Fransman staat erom bekent met zijn blote handen en zonder veiligheidstouwen of andere hulpmiddelen gebouwen te beklauteren.

Dat dit voor mensen uitzonderlijk gevaarlijk is, lijdt geen twijfel. Voor gekko's en tal van insecten blijkt zo'n onderneming een fluitje van een cent. De wetenschap ontrafelde hun geheim en ontsluit zo voor de mens nieuwe mogelijkheden.

Jarenlang werd gedacht dat de pootjes van de gekko een klittenbandachtige werking hadden. Dat bleek onjuist. De hechting wordt niet veroorzaakt door draadjes die in elkaar haken. Op de pootjes van gekko's zitten weliswaar enorm veel onzichtbare haartjes, maar die klitten niet vast aan het loopoppervlak. Er is echter een natuurkundig verschijnsel in het spel: de Vanderwaalskrachten.

De honderdduizenden minihaartjes, die ook wel setae of setules worden genoemd, creëren een groot pootoppervlak. Hoe groter het pootoppervlak, hoe groter de aantrekkingskracht tot het hechtoppervlak. Door de Vanderwaalskrachten werkt elk molecuul van elke setule namelijk als een minimagneetje ten opzichte van de moleculen van het loopoppervlak. De krachten die alle haartjes samen uitoefenen, zouden tientallen keren het gewicht van de spin of de gekko kunnen houden.

Het tarten van de zwaartekracht is dus een kwestie van een groot contactoppervlak. Met deze kennis in het achterhoofd gingen wetenschappers aan het werk. Met als resultaat: gekkotape. Ze ontwikkelden plakband met een dicht netwerk van plastic haartjes die de gekkopootjes simuleerden.

tekst Michiel Kerpel, beeld ANP en EPA