Korte metten met metten

Waar komt de uitdrukking ”ergens korte metten mee maken” vandaan?

De broeder kan een hartgrondige geeuw niet onderdrukken. „Gaap!” Het is midden in de nacht. Dat zijn toch geen tijden voor een slaperige monnik? Hij gaat wat verzitten en ratelt vlug verder. Gebed na gebed.

Brrr... het is nog koud ook. De frater slaat zijn pij nog strakker om zich heen. De kou van de kloostervloer doortrekt zijn ledematen. En nog vlugger prevelen zijn lippen de Latijnse gezangen. Hij slaakt een zucht van verlichting als hij de laatste woorden uitgesproken heeft. Hij heeft het vandaag weer kort gehouden: het waren korte metten.

Hoewel dít verhaaltje verzonnen is, zou het waargebeurd kunnen zijn. Het biedt in ieder geval de verklaring voor de uitdrukking ”ergens korte metten mee maken”. De uitdrukking is dus terug te leiden op monniken die hun metten afraffelden. Metten zijn verplichte gebeden voor kloosterlingen en andere geestelijken in het holst van de nacht. Deze nachtelijke gebeden begonnen meestal rond 3.00 uur ’s ochtends.

Al waren monniken dan gewijde geestelijken, ze bleven ook gewoon mens. De moeheid en de kou waren een perfecte cocktail om hen een loopje te laten nemen met hun serieuze, nachtelijke verplichtingen. F. A. Stoett, schrijver van een spreekwoordenboek, noemt monniken die „hunne metten uitrabbelen, om ras gedaan te hebben.”

Tegenwoordig betekent ”ergens korte metten mee maken” vooral dat iemand doortastend optreedt. Je maakt korte metten met een conclusie, ofwel je toont klip-en-klaar aan dat het niet klopt. Je kunt ook korte metten maken met een grote bak popcorn, dat wil zeggen dat je de inhoud in rap tempo verorbert. Het kan ook betekenen dat je een gerucht ontzenuwt of een stelling ontkracht. Of dat je een probleem uit de wereld helpt.

Je kunt ook korte metten met íémand maken. Dat heeft een bloederigere betekenis. Het is een nette formulering voor het snel en genadeloos afmaken van een tegenstander.

Er bestaat een uitdrukking die sterk lijkt op korte metten maken: korte wetten maken. Het betekent hetzelfde. Waarschijnlijk gaat het om een verbastering. Volgens Stoett kan het ook oorspronkelijk ”snel rechtspreken” hebben betekend.

De korte metten komen dus uit het klooster. En mocht iemand een andere verklaring hebben? Daarmee worden in no time korte metten gemaakt.

Getijdengebed

Kloosterordes kennen strakke gebedstijden. Behalve monniken en nonnen moeten ook priesters en andere geestelijken aan deze verplichtingen voldoen.

Met de getijdengebeden worden op verschillende momenten op een dag bepaalde gebeden, psalmen, gezangen of hymns opgezegd. Door het strikte schema komen in de loop van één week alle 150 psalmen aan bod.

De Roomse Kerk voerde de getijdengebeden in als een antwoord op de vraag van de Heere Jezus aan Zijn discipelen om zonder ophouden te bidden.

In de middeleeuwse traditie waren er meestal acht gebedsmomenten:

- De metten meestal rond 3 uur.

- De lauden rond zonsopgang.

- De priem rond 6 uur.

- De terts rond 9 uur.

- De sext rond 12 uur.

- De none rond 15 uur.

- De vespers rond 17 uur.

- De completen rond 20 uur.

Metten is volgens het Etymologisch woordenboek van het Nederlands afgeleid van het christelijk-Latijnse matutinae, dat een verkorting is van laudes matutinae (ochtendlof) of matutinae preces (ochtendgebeden).