Krom na koppige groei

Waarom zijn bananen krom?

Onbekend zal deze vraag niet zijn. De kwestie transformeerde zich in de loop van de tijd zelfs tot een gezegde. Men geeft ermee aan dat er voor sommige zaken geen heldere verklaring is. Want bananen zijn immers ook 'gewoon' krom.

Een gevat persoon beantwoordt de vraag nogal eens met: „Anders passen ze niet in hun schil!" Hoe waar deze stelling ook is, ze roept een volgende vraag op. Hoe zit het dan met die schil?

Op „'s werelds populairste site over bananen", banana.com, staat de nodige informatie over de veel geconsumeerde vrucht. Sommige bananenstruiken –vanwege de schijnstam van bladeren zijn het geen bomen– kunnen meer dan 10 meter hoog worden. De top van de bananenstengel vormt een bloeiknop. Deze bevat wel honderd bloemen. Elke bloem wordt uiteindelijk een banaan. Door het gewicht buigt het bloemenscherm terug tot onder het bladerdak.

Nu volgt de gedeeltelijke ontknoping van het raadsel. Terwijl de tros naar beneden hangt, wil de vrucht naar boven blijven groeien. Dit bijzondere verschijnsel in de natuur werkt dus tegenovergesteld aan de zwaartekracht. Volgens de site is dit fenomeen –negatieve gravitropie genaamd– de oorzaak van de kromme banaan.

Het verschijnsel is voor ieder eigenlijk heel normaal. Want heb je je ooit afgevraagd waarom plantenstengels omhooggroeien? Nee? Daarom de achterliggende vraag: waarom groeien (platgetrapte) planten (toch weer) naar boven?

Het antwoord ligt deels bij het hormoon auxine, legt Harro Bouwmeester, hoogleraar plantenfysiologie aan Wageningen Universiteit, uit. „Als een stengel omgetrapt wordt, rollen zetmeelkorreltjes in de plantencellen als knikkers naar 'onderen'. Als reactie gaat het auxinegehalte in de onderkant van de stengel omhoog. Auxine zorgt voor een snelle groei. De bovenste cellen groeien dus minder hard dan de onderste, waardoor de stengel zich buigt en weer omhooggroeit." Zo groeit ook de onderkant van de banaan sneller dan de bovenkant. Met als gevolg: een kromme banaan.

Ook licht kan het auxinegehalte in de plant beïnvloeden, en daarmee de groeirichting. Onduidelijk is of dat ook bij het kromgroeien van de banaan een rol speelt. Om hierover uitsluitsel te krijgen, zouden er proefjes gedaan moeten worden. Bouwmeester: „Bananen laat je dan groeien in een donker vertrek en in de ruimte. Zo worden respectievelijk de factor licht en de factor zwaartekracht uitgeschakeld."

Hoe dan ook. De banaan is koppig. Hoewel de tros moet buigen, groeit de vrucht weer omhoog.

tekst Michiel Kerpel, beeld EPA