Potje pindaboter

Grote kans dat het vanochtend op je boterham zat: een dikke laag pindakaas. Al 62 jaar draagt dit broodbeleg in Nederland deze naam, terwijl pindakaas helemaal niks met kaas te maken heeft. Waar komt toch die naam vandaan?

De oudste vondst van het woord pindakaas is afkomstig uit Suriname. In 1855 nam jurist Focke "piendakaas" op in het woordenboek. De pindakaas van toen was geen smeerbare variant, maar een soort cake die in plakjes werd afgesneden. Die kon je dan op je boterham doen.

De variant zoals wij die kennen, komt oorspronkelijk uit Amerika. In 1893 bedacht dr. John Harvey Kellogg de "peanut butter", ten tijde van een pindaoverschot.

In Nederland werd deze pindaboter geïntroduceerd in 1948. Alleen niet onder de naam pindaboter, want die werd verboden door de Keuringsdienst van Waren. Nederland had namelijk een Boterwet, waarvan de eerste versie in 1889 tot stand kwam. Daarin stond omschreven waar boter aan moest voldoen. Alleen roomboter mocht de naam boter dragen.

Pindaboter voldeed niet aan de voorwaarden, dus moest fabrikant Calvé op zoek naar een andere benaming. De pindaboterproducent kwam toen met de naam pindakaas. Hij vergeleek pindakaas met leverkaas, waar evenmin kaas in zit. De vleeswaren hebben het achtervoegsel te danken aan de snijdbaarheid van het broodbeleg. Mogelijk kreeg pindakaas het achtervoegsel om dezelfde reden, als verwijzing naar de oude pindakazen uit Suriname, die ook gesneden werden.

In andere landen bleef de naam van het potje vet onveranderd. Pindaboter wordt in Duitsland vertaald met "Erdnussbutter", in Frankrijk heet het broodbeleg "beurre de cacahuètes". Friezen noemen pindakaas "nútsjesmoar".

In de loop der jaren zijn er verschillende merken en soorten pindakaas op de markt gebracht: light, met stukjes noot, met cashewnoten en een extra smeuïge variant.

Verschillende bepalingen uit de Boterwet zijn inmiddels geschrapt, dus in principe is de weg vrij om de pindakaas nu pindaboter te noemen. Maar om na 62 jaar opeens de naam van het potje vet te veranderen in pindaboter? Dat gebeurt niet zo snel.

Pindakaas is al lang ingeburgerd bij de Nederlandse ontbijtkeizers en lunchkoningen.

tekst Lukas Kramer beeld ANP