Vliegen op patrouille

Waarom cirkelen vliegen onder een lamp?

Eindeloos ronddraaien onder een lamp: je zou er dol van worden. Voor ons mensen lijkt het bovendien een vrij zinloze bezigheid.

Leg dat maar eens uit aan de Brachycera, oftewel de vliegen. Onvermoeibaar cirkelen ze door de kamer. Niet nu eens hier en dan eens daar, maar steevast onder de plafondlamp. Dat moet toch een reden hebben.

Om gelijk een wijdverbreid misverstand uit de wereld te helpen: vliegen cirkelen niet alleen onder de lamp als 's avonds het licht brandt. Ze doen het net zo lief op klaarlichte dag. Maar waar ze nu precies mee bezig zijn?

Op internet wemelt het van de mogelijke verklaringen. Wijzer word je er helaas niet van, want iedereen roept iets anders. Volgens de een worden vliegen aangetrokken door elektriciteit, ook al is de lamp uit. Een ander meent dat vliegen 's avonds gewend raken aan het cirkelen rond de lamp. Overdag zouden ze die gewoonte volhouden.

Erg overtuigend klinkt het allemaal niet. Tijd om de toevlucht te nemen tot de wetenschap en te bellen met Renate Smallegange, insectendeskundige van de Wageningen Universiteit.

Kunt u het raadsel van de cirkelende vliegen oplossen?

„Volgens mij zijn het vooral kamervliegen (Fannia canicularis) die vaak rondjes vliegen om lampen. Het heeft waarschijnlijk te maken met het paringsgedrag van deze vliegensoort. Op zoek naar een vrouwtje kiezen de mannetjes een opvallend punt in de kamer uit, zoals een hangende lamp. Ze gaan erop zitten of cirkelen eronder. Dat noemen we "patrouilleren". Zo houden ze de omgeving in de gaten. Als andere mannetjes te dichtbij komen, worden die door de patrouillerende vlieg weggejaagd. Met vrouwtjes die in de buurt komen, zal het mannetje proberen te paren."

Maakt het de vliegen iets uit of de lamp brandt of niet?

„Nee. Het gaat niet om het licht, maar om een "landmark". Dat is een opvallend herkenningspunt midden in een ruimte, waaronder gevlogen kan worden. Het kan een hanglamp zijn, maar ook een draad die aan het plafond hangt. Vliegen zijn trouwens alleen actief als het buiten licht is."

Komt dit gedrag bij meer insecten voor?

„Van muggen is bekend dat mannetjes een zwerm vormen boven een "landmark". In zo'n muggenzwerm wordt gewacht op vrouwtjes die de zwerm invliegen, om vervolgens te paren."

tekst Martijn den Hollander, beeld Stock.XCHNG